جالب است ۰
آسمان هر کشور می‌تواند منبعی پایدار برای درآمدهای ارزی باشد؛ منبعی که بسیاری از کشورها با مدیریت هوشمندانه از آن میلیاردها دلار درآمد کسب می‌کنند. ایران نیز روزگاری یکی از مهم‌ترین کریدورهای هوایی جهان بود، اما امروز سهم آن از پروازهای عبوری به‌شدت کاهش یافته و این پرسش را به‌وجود آورده است که چرا آسمان ایران دیگر «پول‌ساز» نیست.
آسمانی که دیگر دلار نمی‌بارد
آسمان هر کشور، همانند جاده‌ها و بنادرش، بخشی از دارایی‌های حاکمیتی آن به شمار می‌رود؛ دارایی‌ای که در صورت بهره‌برداری درست می‌تواند منبع درآمدی پایدار و قابل‌توجه باشد. بر اساس قواعد بین‌المللی، هر هواپیمای خارجی که از حریم هوایی یک کشور عبور می‌کند، موظف به پرداخت «عوارض عبور هواپیمایی» است؛ عوارضی که بر مبنای وزن هواپیما و مدت‌زمان حضور آن در آسمان کشور میزبان محاسبه می‌شود. به همین دلیل، کشورهایی که در مسیر کریدورهای اصلی پروازهای بین‌المللی قرار دارند، سالانه میلیاردها دلار از این محل درآمد کسب می‌کنند.

ایران نیز به‌واسطه موقعیت جغرافیایی ممتاز خود، سال‌ها یکی از مهم‌ترین مسیرهای اتصال اروپا به جنوب و شرق آسیا بود. تا حدود سال ۲۰۱۲، آسمان ایران مملو از پروازهای عبوری بود و برآوردها نشان می‌داد درآمد سالانه کشور از این محل به ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار می‌رسد. اما این جایگاه به‌تدریج و هم‌زمان با تشدید تحریم‌ها تضعیف شد؛ به‌گونه‌ای که امروز درآمد ایران از عوارض عبور هوایی به حدود یک‌دهم آن رقم کاهش یافته است.

در گذشته، بسیاری از پروازهای اروپایی برای رسیدن به شرق آسیا، مسیر کوتاه‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر عبور از آسمان ایران را انتخاب می‌کردند. با این حال، تحریم‌ها، نگرانی‌های عملیاتی و محدودیت‌های فنی باعث شد شرکت‌های هواپیمایی یکی پس از دیگری مسیر خود را تغییر دهند و کریدور ایران به‌تدریج از نقشه پروازهای بین‌المللی کنار گذاشته شود.

نگاهی به تجربه دیگر کشورها نشان می‌دهد که آسمان تا چه اندازه می‌تواند منبع درآمد باشد. روسیه تا پیش از جنگ اوکراین، یکی از پردرآمدترین کشورها در حوزه پروازهای عبوری به شمار می‌رفت و گفته می‌شد سالانه حدود دو میلیارد دلار از این محل درآمد دارد. هرچند جنگ و ناامن شدن مسیرهای هوایی، بخشی از این درآمد را از بین برد. ترکیه نمونه موفق‌تری است؛ کشوری که با برخورداری از یکی از امن‌ترین و پرترافیک‌ترین کریدورهای هوایی جهان، روزانه میزبان بیش از هزار و ۷۰۰ پرواز عبوری است و سالانه حدود یک‌ونیم میلیارد دلار از آسمان خود درآمد دارد. فرانسه نیز در سال ۲۰۲۳ نزدیک به دو میلیارد دلار عوارض عبور هوایی دریافت کرده و حتی از نظر تعداد پروازهای عبوری، در مواردی بالاتر از ترکیه قرار گرفته است. کانادا و ایالات متحده نیز هر یک سالانه میلیاردها دلار از این محل کسب می‌کنند.

تا پیش از اعمال محدودیت‌ها، بسیاری از پروازها پس از عبور از آسمان ترکیه وارد حریم هوایی ایران می‌شدند و سپس به سمت امارات و جنوب آسیا ادامه مسیر می‌دادند؛ مسیری کوتاه‌تر و کم‌هزینه‌تر. اما امروز، همان پروازها ترجیح می‌دهند پس از ترکیه، از خاک عراق وارد خلیج فارس شوند و به مقاصدی چون بحرین، قطر، امارات یا شرق آسیا برسند.

ضربه نهایی به جایگاه آسمان ایران، پس از وقوع جنگ دوازده‌روزه وارد شد. این جنگ باعث تعطیلی یا محدود شدن پروازها در آسمان ایران و چند کشور منطقه شد. پس از پایان درگیری‌ها نیز، به‌دلیل اختلال در سیستم راداری، بازگشایی آسمان ایران با تأخیر انجام شد؛ موضوعی که شرکت‌های هواپیمایی را به تصمیم قطعی برای خروج از این کریدور و انتخاب مسیر عراق سوق داد.

در همین بازه، عراق به یکی از برندگان تغییر مسیر پروازها تبدیل شد. بر اساس آمارهای سال ۲۰۲۵، پیش از جنگ دوازده‌روزه، بیش از ۷۰۰ پرواز عبوری روزانه از آسمان عراق انجام می‌شد. دولت این کشور به‌طور متوسط ۴۰۰ تا ۵۰۰ دلار به ازای هر پرواز مسافربری دریافت می‌کند و در دوره‌های پرترافیک، درآمد ماهانه آن حتی به حدود ۱۰ میلیون دلار می‌رسد؛ هرچند عراق در روزهای جنگ، روزانه بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار دلار از این محل متضرر شد. در مقابل، عربستان در همان دوره کوتاه، با جذب بخشی از پروازهای منطقه، درآمد قابل‌توجهی از آسمان خود به دست آورد.

امروز، عمده پروازهای اروپا به مقصد بحرین، قطر، امارات و مسقط، از آسمان عراق عبور می‌کنند؛ در حالی که تا چند سال پیش، آسمان ایران میزبان پروازهایی از پاریس، فرانکفورت، آمستردام و رم به سمت آسیا بود. پرسش اصلی اینجاست که آیا با بهبود زیرساخت‌ها، کاهش تنش‌های سیاسی و بازسازی اعتماد شرکت‌های هواپیمایی، می‌توان دوباره «بارش دلار» از آسمان ایران را احیا کرد یا این فرصت استراتژیک برای همیشه از دست رفته است؟
https://kebnanews.ir/vdciu3awyt1auu2.cbct.html
نام شما
آدرس ايميل شما

تازه ها